Obrazy polskiego Szczecina

Trzy Orły

 

To chyba najważniejszy monument jaki powstał w Szczecinie po II wojnie światowej. Pomnik Czynu Polaków, który usytuowany jest na Jasnych Błoniach, niedaleko Parku Kasprowicza. Powstał w 1979 roku. Odbywały się pod nim wszystkie najważniejsze uroczystości miejskie lub państwowe. W wielu przypadkach tak jest również do dzisiaj. Nazywany jest także Pomnikiem Trzech Orłów, a złośliwi mówią o nim nawet Pomnik Trzech Ptaków. Niewielu wie, że grożono wysadzeniem go w powietrze.

Monument przedstawia trzy orły zrywające się do lotu. Na jednej z tablic umieszczonych przy Trzech Orłach widnieje wyjaśnienie czego są symbolami: „trwania trzech pokoleń/ – polonii szczecińskiej xix i xx wieku/ - pionierów, pierwszych osadników polskich/ przywracających życie w powojennym szczecinie/. Pomnik został wykonany z materiałów, które także były symboliczne. Jego twórca - artysta rzeźbiarz Gustaw Zemła tak tłumaczył ich wybór dla jednej z lokalnych gazet: „Granit – to skała, twarda jak opoka, jak lud pomorski. Spiż – to tradycja rycerskich mieczy i dzwonu Zygmunta w Krakowie. Stal – to nowoczesność, bo z tego surowca powstają najlepsze na świecie statki budowane w Szczecinie”. W kolejnej, po latach, tłumaczył: „To mój pomnik, od początku do końca. Przed jego powstaniem gotowa była tylko nazwa. Dostałem więc do realizacji hasło: miałem wykonać Pomnik Czynu Polaków. Jakiej Polski i jakiego czynu – zbrojnego czy innego – tego nie sprecyzowano. Pozostawiono to mojej twórczej wyobraźni”.

O budowie monumentu zadecydowano w Komitecie Wojewódzkim Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej jesienią 1972 roku. Miał on być ozdobą planowanych na lato 1974 roku obchodów 30 rocznicy Powstania Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Ale nie udało się. Zbyt długo dyskutowano nad koncepcją pomnika. W końcu prace nad jego realizacją ruszyły w drugiej połowie 1976 roku. Według Encyklopedii Pomorza Zachodniego zaproponowano cztery lokalizacje – Wały Chrobrego, okolice Podzamcza, teren przy Baszcie Siedmiu Płaszczy oraz Jasne Błonia. Twórca pomnika wybrał tę ostatnią. Budowa trwała prawie trzy lata. Orły odlano w warszawskich Zakładach Mechanicznych im. Marcelego Nowotki. Przetransportowano je Wisłą, Bałtykiem i Odrą barkami Żeglugi Szczecińskiej. Stalowy postument na którym zostały usadowione wykonano w ówczesnej (i nieistniejącej już dziś) Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego. Pomnik powstał m.in. ze składek społeczeństwa Szczecina i Pomorza Zachodniego. Został odsłonięty 3 września 1979 roku. Według oficjalnej wersji – w 35 rocznicę powstania PRL. Wyglądał i nadal wygląda imponująco. Jego wysokość – 22,5 m, rozpiętość orlich skrzydeł – 6,5 m, waga orłów – 60,0 t, konstrukcję umieszczono w 150 tonowej bryle betonu.

Po odsłonięciu pomnika żartowano, że to bardzo odważny monument, gdyż jeden z orłów – ten na samej górze chyba jest na usługach obcego wywiadu. Bo wyraźnie podpatruje co się dzieje na terenie siedziby ówczesnego konsulatu ZSRR w Szczecinie sąsiadującego wtedy z pomnikiem na Jasnych Błoniach.

Niewielu oglądających Pomnik Czynu Polaków wie, że we wrześniu 1979 roku pojawiła się groźba wysadzenia go w powietrze. Tak przynajmniej miał grozić prezydentowi Szczecina pewien mężczyzna. Sprawą zajęła się błyskawicznie Milicja Obywatelska, która rozpoczęła specjalne dochodzenie pod kryptonimem „Orzeł”. Już po dwóch dniach ustalono autora gróźb. Okazał się nim jeden z pracowników Stoczni Szczecińskiej. Ustalono także dlaczego groził wysadzeniem pomnika – miał kłopoty finansowe a za pośrednictwem prezydenta Szczecina chciał uzyskać tzw. kredyt dla młodych małżeństw